22.7 C
Banja Luka

Kredit iz Orbanove banke za vraćanje dugova Srpske

Novi kredit za stare dugove. 110 miliona evra za koliko se Republika Srpska (RS) zadužuje kod Mađarske biće namijenjen za otplatu starih dugova.

„Potpisivanje ugovora omogućiće nesmetano izvršavanje svih obaveza i realizaciju planirane politike Vlade Republike Srpske“, navode za Radio Slobodna Evropa (RSE) iz Ministarstva finansija Republike Srpske.

Novac se uzima od Izvozno-uvozne banke Mađarske (EXIM).

EXIM banka se nalazi stoodstotno u državnom vlasništvu, a kako navodi njihov vebsajt, oni su „zvanična izvozna kreditna agencija“ te zemlje.

EXIM banka je osnovana 1994. godine, a raspolaže imovinom od skoro pet milijardi evra.

Prema njihovoj klasifikaciji zemalja po riziku za investiranje, na skali od 1 do 7, BiH ima ocjenu 5, na nivou Crne Gore, Kosova i Moldavije. Jedine evropske zemlje sa lošijim rejtingom su Rusija (6), te Bjelorusija i Ukrajina (7).

„Zahvaljujući aktivnostima predsjednika Republike Srpske, gospodina Milorada Dodika, Mađarska je iskazala interes za finansiranje, te je Ministarstvo finansija Republike Srpske pristupilo pregovorima sa nadležnim institucijama“, navodi se u odgovoru za RSE.

Nije odgovoreno na pitanje RSE da li je ministarka finansija, Zora Vidović, potpisala ugovor u kreditu, obzirom da se u Odluci navodi da je ministar ovlašćen za to.

Rok otplate je 10 godina, fiksna kamata iznosi pet procenata, a zatezna dva procenta. Takođe je planirana i jednogodišnja odgoda plaćanja, tzv. „grejs“ period.

O kakvoj banci se radi?

Kapital uglavnom dobijaju sa tržišta novca, oni izdaju obveznice, a mađarska država garantuje za njih, pojašnjava Balint Salaj (Szalai), novinar mađarskog servisa RSE.

„Njihova poslovanja su često slična onome što radi Kina – finansiraju infrastrukturni projekat, nakon čega Mađarska traži da posao obavljaju mađarske kompanije, čime obezbjeđuju poslove u inostranstvu svojim saveznicima“, pojašnjava Salaj.

On kaže da su krediti EXIM banke takođe bili u centru pažnje javnosti zbog mnogih skandala.

Prije sedam godina, Andi (Andy) Vajna, poznati mađarski producent blizak Orbanu, dobio je od njih jeftin kredit veći od 22 miliona evra pod izgovorom da „pojača konkurentnost“ na tržištu.

Tim novcem je kupio mađarski drugi najveći TV kanal, TV2, od kojeg je napravio, kako kaže Salaj „propagandno glasilo za vlast“.

Ističe da su i drugi saradnici mađarskog premijera dobijali milionske kredite kojima su kupovali nekretnine u Budimpešti, uključujući i Orbanovog zeta, koji je tim novcem kupio nekoliko palata u glavnom gradu Mađarske.

Kako pojašnjava Salaj, EXIM banka je „zarobljena finansijska institucija“ prema tumačenju Evropske unije, što znači da ne može djelovati nezavisno od vlasti, i da je kao takva dio države.

„Njena misija je, na papiru, da pomogne mađarskim kompanijama da pojačaju svoje izvozne mogućnosti sa jeftinim kreditima. U stvarnosti, ona finansira najrazličitije poslove, a veliki dio njih je samo politički motivisan i nema veze sa izvozom“, rekao je Salaj.

On ističe da se mnogi klijenti EXIM banke nikad nisu bavili izvozom, ali da se o njihovom portfoliju malo zna, jer tvrde da je „poslovna tajna“.

Posljednja ozbiljnija procjena se desila 2016. godine, a tada su „Orbanovi politički saveznici dobili više od pola kredita EXIM banke“, kaže Salaj, i dodaje da većina njih nije izvozila ništa.

EXIM banka je dala kredit od 5,8 miliona evra tuzlanskom „Vodovodu i kanalizaciji“, prema ugovoru iz 2004. godine, čime je taj grad riješio problem vodosnabdijevanja.

U junu 2016, mađarski ministar inostranih poslova i trgovine, Peter Sijarto (Szijjártó) na sastanku je obavijestio Mirka Šarovića, tadašnjeg ministra spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH, da je otvorena kreditna linija od 61,5 miliona evra za podršku saradnji mađarskih i bh. kompanija.

Zašto zaduženje kod Mađara?

Iz Ministarstva finansija nisu dali dodatna pojašnjenja osim toga da je Mađarska „iskazala interes za finansiranje“ zahvaljujući Dodiku.

Bivša ministarka finansija Republike Srpske, Svetlana Cenić, za RSE ocjenjuje da će Srpska tek u budućnosti osjetiti punu cijenu ovog kredita, jer se ne zna šta je Dodik obećao Orbanu u zamjenu za novac.

Ona podsjeća na nedavno postignuti sporazum između EU i Mađarske, oko deblokade dijela evropskih sredstava namijenjenih toj zemlji, uz ispunjenje određenih uslova.

„Biće, jednostavno, te pare preusmjerene, uzmu od Evrope, onda kreditiraju, kamata pet odsto, biće ona još i veća za Republiku Srpsku, kako vrijeme prolazi, naredne godine će biti daleko veća, a ovo je kao, bratski, prijateljski – a šta je njemu Dodik obećao? E to ćemo da gledamo“, kazala je Cenićeva.

Ona ističe da se radi o kreditu koji je sa „ne baš malom kamatom“, te da privrednici sa kojima ona sarađuje od banaka često dobijaju bolje uslove.

„Ja sam poučena iz prošlosti, da nikada nije bilo nešto tako, od zemalja koje nam redovno ne daju pare, kod kojih se nikada nismo zaduživali. Sjetite se i da je Rusija dobila naftnu industriju na poklon, a mi smo dobili problem“, podsjeća Cenićeva.

Procjenjuje da, kao rezultat kredita, postoji mogućnost da se Mađarska uključi u energetski sektor Republike Srpske, ili da Srpska isporučuje struju Budimpešti zbog novog kredita.

Ekonomista i bivši diplomata, Draško Aćimović, za RSE je izjavio da Republika Srpska sada uzima kredit čija se kamata mjeri u procentima, a ne u promilima, zato što Savjet ministara BiH nije reagovao tokom pandemije COVID-19.

„Skoro sve države u svijetu su iskoristile mogućnosti na početku pandemije da restrukturiraju svoja vanjska dugovanja, i da uzmu jako povoljne kredite koji su se mjerili u promilima, kao što smo mi imali ponudu od MMF-a da uzmemo izuzetno povoljan kredit od 1,5 milijardi“, smatra Aćimović.

On ističe da su tadašnji uslovi MMF-a bili identični uslovima za kandidatski status u EU, koji su u međuvremenu dijelom ispunjeni, a koji u cjelini moraju biti ispunjeni.

„Takav nemar je u pitanju, jer ako je to učinjeno na nivou države, a znamo da se svi krediti na nivou države servisiraju iz oba entiteta, automatski je Republika Srpska izgubila nečinjenjem Savjeta ministara vezanim za kreditni portfolio BiH“, rekao je Aćimović.

Na čelu Savjeta ministara u trenutno još važećem sazivu je Zoran Tegeltija, iz Dodikovog Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD).

Prema procjeni Aćimovića, novi kredit je podignut po trenutno vladajućim tržišnim uslovima.

„U suštini, ovo možemo gledati kao u kvizu, ‘pomoć prijatelja’, jednostavno i brzo se kreditira, bez nekakvih novih uslova“, ocijenio je Aćimović.

Saradnja Republike Srpske i Mađarske

U posljednjih godinu dana, Viktor Orban i Milorad Dodik gaje sve bliže odnose, što se odražava i na odnose Republike Srpske i Mađarske.

Nakon prošlogodišnjeg sastanka dvojice lidera dogovorena je pomoć malim privrednicima od 100 miliona evra, od koje se trenutno materijalizovala samo pomoć poljoprivredi.

Iduće godine bi trebalo da počne izgradnja solarne elektrane na jugu BiH, vrijedne više od 50 miliona evra, čiji će većinski vlasnik biti kompanija „Lugos Renewables“ iz Budimpešte.

Nakon posljednjeg sastanka Dodika i Orbana u Budimpešti, polovinom oktobra, pojavila se ideja o stvaranju „energetske solidarne zajednice“, unutar koje bi Republika Srpska izvozila električnu energiju u Mađarsku, a zauzvrat dobijala naftu i naftne derivate.

Mađarska je ove godine već ulagala u Republici Srpskoj. Ta zemlja je pomogla poljoprivrednicima u Srpskoj sa 35 miliona evra namijenjenih za kupovinu poljoprivrednih mašina.

(RSE   Foto:Arhiv/Instagram)

NAJNOVIJE VIJESTI:
Related news

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here